ფოლატი და ფოლიუმის მჟავა: რა განსხვავებაა და რატომაა ეს მნიშვნელოვანი?
კვებისა და საკვები დანამატების შესახებ საუბრისას ტერმინები „ფოლატი“ და „ფოლიუმის მჟავა“ ხშირად ერთმანეთის ნაცვლად გამოიყენება. მიუხედავად იმისა, რომ ორივე ვიტამინ B9-ის ფორმაა და ორგანიზმისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან ფუნქციებს ასრულებს, მათ შორის მნიშვნელოვანი განსხვავებები არსებობს. ამ განსხვავებების გაცნობა დაგეხმარებათ, უკეთ გაიგოთ როგორ იღებს და იყენებს ორგანიზმი ვიტამინ B9-ს.
რა არის ვიტამინი B9?
ვიტამინი B9 წყალში ხსნადი ვიტამინია, რომელიც აუცილებელია დნმ-ის სინთეზისა და აღდგენის, უჯრედების დაყოფის, სისხლის წითელი უჯრედების მომწიფებისა და ნერვული სისტემის ნორმალური ფუნქციონირებისთვის. მისი მნიშვნელობა განსაკუთრებით იზრდება ორსულობის პერიოდში, რადგან მონაწილეობს ნაყოფის ნერვული მილის სწორ განვითარებაში.
ორგანიზმი ვიტამინ B9-ს დამოუკიდებლად ვერ წარმოქმნის, ამიტომ მისი მიღება საკვებიდან ან საკვები დანამატებიდან არის საჭირო. დეფიციტმა შესაძლოა გამოიწვიოს მეგალობლასტური ანემია, ქრონიკული დაღლილობა, სისუსტე და ორსულობის დროს ნაყოფის განვითარების დარღვევები.
ვიტამინ B9 ძირითადად ორი ფორმით გვხვდება: ფოლატისა და ფოლიუმის მჟავის სახით.
რა არის ფოლატი?
ფოლატი ვიტამინ B9-ის ბუნებრივი ფორმაა, რომელიც სხვადასხვა საკვებში გვხვდება. მისი სახელწოდება ლათინური სიტყვიდან folium მომდინარეობს, რაც „ფოთოლს“ ნიშნავს. ეს სახელწოდება უკავშირდება იმ ფაქტს, რომ ფოლატის ერთ-ერთი მთავარი წყარო მწვანე ფოთლოვანი ბოსტნეულია.
საკვებიდან მიღებული ფოლატი საჭმლის მომნელებელ სისტემაში, ძირითადად წვრილ ნაწლავში, გარდაიქმნება აქტიურ ფორმად – 5-მეთილტეტრაჰიდროფოლატად (5-MTHF). სწორედ ეს ფორმა გამოიყენება ორგანიზმის მიერ სხვადასხვა ბიოლოგიური პროცესისთვის.
ფოლატის ძირითადი წყაროებია:
- ისპანახი, კალე და სხვა მწვანე ფოთლოვანი ბოსტნეული;
- ოსპი, ბარდა და ლობიო;
- ასპარაგუსი;
- ავოკადო;
- კვერცხი;
- საქონლის ღვიძლი.
ფოლატით მდიდარი საკვების რეგულარული მიღება ხელს უწყობს ვიტამინ B9-ის ოპტიმალური დონის შენარჩუნებას და ორგანიზმის ნორმალურ ფუნქციონირებას.
რა არის ფოლიუმის მჟავა?
ფოლიუმის მჟავა ვიტამინ B9-ის სინთეზური ფორმაა. ის ბუნებრივად საკვებში არ გვხვდება, თუმცა ფართოდ გამოიყენება საკვებ დანამატებსა და ფოლიუმის მჟავით გამდიდრებულ პროდუქტებში.
ფოლიუმის მჟავა უფრო სტაბილურია, ვიდრე ბუნებრივი ფოლატი. ის უკეთ უძლებს სითბოსა და სინათლეს, რის გამოც ფართოდ გამოიყენება ფქვილის, პურის, მაკარონის, მარცვლეულის პროდუქტებისა და სხვა საკვების გასამდიდრებლად.
ფოლიუმის მჟავის ძირითადი წყაროებია მულტივიტამინები, B-კომპლექსის დანამატები და ფოლიუმის მჟავით გამდიდრებული საკვები პროდუქტები.
როგორ ამუშავებს ორგანიზმი ფოლატსა და ფოლიუმის მჟავას?
ფოლატსა და ფოლიუმის მჟავას შორის მთავარი განსხვავება მათ მეტაბოლიზმშია.
ბუნებრივი ფოლატი საჭმლის მომნელებელ სისტემაში სწრაფად გარდაიქმნება აქტიურ 5-მეთილტეტრაჰიდროფოლატად (5-MTHF) და ორგანიზმის მიერ პრაქტიკულად დაუყოვნებლივ გამოიყენება.
ფოლიუმის მჟავა კი დამატებით ფერმენტულ გარდაქმნებს საჭიროებს. მისი აქტიურ ფორმად გარდაქმნა ძირითადად ღვიძლსა და სხვა ქსოვილებში მიმდინარეობს. ამ პროცესში მონაწილეობს ისეთი ფერმენტები, როგორიცაა დიჰიდროფოლატრედუქტაზა (DHFR) და მეთილტეტრაჰიდროფოლატ რედუქტაზა (MTHFR).
ზოგიერთ ადამიანს MTHFR გენის გარკვეული ვარიანტები აქვს, რაც ფოლიუმის მჟავის აქტიურ ფორმად გარდაქმნის ეფექტურობას ამცირებს. ასეთ შემთხვევებში ორგანიზმმა შესაძლოა ფოლიუმის მჟავა ნაკლებად ეფექტურად გამოიყენოს.
MTHFR გენის მნიშვნელობა
MTHFR გენი პასუხისმგებელია ფერმენტის წარმოქმნაზე, რომელიც ფოლატის ცვლაში მონაწილეობს. ამ გენის გარკვეული ვარიანტები საკმაოდ გავრცელებულია და შეიძლება გავლენას ახდენდეს ფოლიუმის მჟავის აქტიურ ფორმად გარდაქმნის პროცესზე.
ამ გენეტიკური თავისებურების მქონე ადამიანებში ზოგჯერ უპირატესობას ანიჭებენ აქტიური ფოლატის, ანუ 5-MTHF-ის შემცველ დანამატებს, რადგან ისინი ორგანიზმის მიერ დამატებითი გარდაქმნების გარეშე გამოიყენება.
მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ MTHFR გენის ვარიანტის არსებობა ავტომატურად არ ნიშნავს დაავადებას ან ვიტამინ B9-ის დეფიციტს. დანამატების საჭიროება ყოველთვის ინდივიდუალურად უნდა შეფასდეს ექიმის მიერ.
ორსულობა და ნერვული მილის დეფექტები
ფოლიუმის მჟავის დადასტურებული სარგებელი ნერვული მილის დეფექტების პრევენციაა. სწორედ ამიტომ, ქალებს, რომლებიც ორსულობას გეგმავენ ან უკვე ორსულად არიან, ეძლევათ ფოლიუმის მჟავის მიღების რეკომენდაცია.
ნაყოფის ნერვული მილი ორსულობის ადრეულ პერიოდში ყალიბდება, ხშირად მანამდეც კი, სანამ ქალი ორსულობის შესახებ გაიგებს. ამიტომ ვიტამინ B9-ის ადეკვატური მიღება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია რეპროდუქციული ასაკის ქალებისთვის.
ვიტამინ B12-ის დეფიციტის შენიღბვის რისკი
ფოლიუმის მჟავის მაღალი დოზებით მიღებამ შესაძლოა გააუმჯობესოს მეგალობლასტური ანემიის ნიშნები, თუმცა ამავდროულად ვიტამინ B12-ის არსებული დეფიციტი შეუმჩნეველი დატოვოს.
ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ხანდაზმული ადამიანებისა და ვეგეტარიანელებისათვის, რადგან ისინი B12 ვიტამინის დეფიციტის მომატებული რისკის ქვეშ იმყოფებიან. არადიაგნოსტირებულმა B12-ის დეფიციტმა შეიძლება ნევროლოგიური გართულებები გამოიწვიოს.
რა არის არამეტაბოლიზებული ფოლიუმის მჟავა (UMFA)?
ფოლიუმის მჟავის ძალიან მაღალი რაოდენობით მიღებისას შესაძლოა სისხლში დაგროვდეს არამეტაბოლიზებული ფოლიუმის მჟავა (UMFA). ეს ხდება მაშინ, როდესაც ორგანიზმი მიღებული ფოლიუმის მჟავის სრულად აქტიურ ფორმად გარდაქმნას ვეღარ ახერხებს.
არამეტაბოლიზებული ფოლიუმის მჟავას ზემოქმედება ჯანმრთელობაზე ჯერ კიდევ აქტიური კვლევის საგანია. ზოგიერთი კვლევა მის შესაძლო კავშირზე მიუთითებს იმუნური სისტემის ცვლილებებთან, თუმცა საბოლოო დასკვნების გასაკეთებლად დამატებითი მონაცემებია საჭირო.
დასკვნა
ფოლატი და ფოლიუმის მჟავა ერთი და იმავე ვიტამინის, B9-ის, განსხვავებული ფორმებია. ფოლატი ბუნებრივად გვხვდება საკვებში და ორგანიზმის მიერ შედარებით მარტივად გამოიყენება, ხოლო ფოლიუმის მჟავა მისი სინთეზური ფორმაა, რომელიც საკვებ დანამატებსა და გამდიდრებულ პროდუქტებში გამოიყენება.
ადამიანების უმეტესობისთვის ფოლატით მდიდარი, მრავალფეროვანი კვება ვიტამინ B9-ის მიღების საუკეთესო გზაა. თუმცა ორსულობის დაგეგმვისას, ორსულობის პერიოდში ან გარკვეული გენეტიკური თავისებურებების არსებობისას შესაძლოა საჭირო გახდეს დამატებითი დანამატების გამოყენება. ოპტიმალური გადაწყვეტილებისთვის რეკომენდებულია ექიმთან ან დიეტოლოგთან კონსულტაცია.
B9 ვიტამინის დეფიციტის და მასთან ასოცირებული მდგომარეობების დიაგნოსტიკისა და მონიტორინგისთვის, ლაბორატორია“სინევო” გთავაზობთ:
ანალიზის დასახელება / Name of the test კატეგორია / Category ფასი / Price კოდი / CODE პასუხის დრო (სამუშაო დღე)** ანალიზის შესრულების ლოკაცია**** ყიდვა hf:tax:product_cat
ჯანმრთელობაზე ზრუნვა იწყება ზუსტი ანალიზებიდან
რესურსები:
https://ampath.com/blogs/folate-vs-folic-acid-difference
