თუთია და იმუნური ბალანსი ორგანიზმში | ის, რაც უნდა ვიცოდეთ

1960-იან წლებში თუთიის დეფიციტის აღმოჩენის შემდეგ მალევე ცხადი გახდა, რომ თუთია იმუნური სისტემის ფუნქციონირებისთვის აუცილებელი ელემენტია.

თუთია მონაწილეობს იმუნური უჯრედების მუშაობაში და ეხმარება ორგანიზმს როგორც თანდაყოლილი, ისე შეძენილი იმუნური პასუხის რეგულირებაში — ანუ იმ პროცესებში, რომლითაც სხეული ინფექციურ აგენტებს ებრძვის.

მიკროელემენტის რაოდენობა ორგანიზმში კარგად არის კონტროლირებული სპეციალური ცილების დახმარებით, რომლებიც თუთიას საჭირო ადგილებში გადაადგილებასა და ბალანსის შენარჩუნებაში ეხმარება.

თუთია (Zinc)

თუთია მონაწილეობს უჯრედული მეტაბოლიზმის მრავალ პროცესში. ის აუცილებელია ასობით  ფერმენტის კატალიზური აქტივობისთვის და მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ორგანიზმის მრავალ ფუნქციაში, მათ შორის როგორც თანდაყოლილი, ისე შეძენილი იმუნური სისტემის მუშაობაში. გარდა ამისა, თუთიას გააჩნია ანტივირუსული და ანთების საწინააღმდეგო თვისებები და ხელს უწყობს ქსოვილოვანი ბარიერების, მათ შორის სასუნთქი გზების ეპითელიუმის, მთლიანობის შენარჩუნებას.

თუთიის დეფიციტი უარყოფითად მოქმედებს იმუნურ ფუნქციაზე, რადგან აფერხებს ლიმფოციტების წარმოქმნას, აქტივაციასა და მომწიფებას. ასევე ამცირებს T-ჰელპერებისა და T-სუპრესორების თანაფარდობას, ინტერლეიკინ-2-ის გამომუშავებას, ბუნებრივი მკვლელი (NK) უჯრედებისა და ციტოტოქსიკური T-ლიმფოციტების აქტივობას. გარდა ამისა, თუთიის დეფიციტი დაკავშირებულია პროანთებითი მედიატორების დონის მატებასთან.

იმუნურ პასუხზე ეს ცვლილებები, სავარაუდოდ, ზრდის ინფექციური დაავადებებისა და ანთებითი პროცესების განვითარების რისკს, განსაკუთრებით სასუნთქი სისტემის მხრივ.

კვლევებმა აჩვენა კავშირი თუთიის დაბალ დონესა და ვირუსული ინფექციების მომატებულ რისკს შორის. თუთიის დეფიციტის მქონე ადამიანებში უფრო ხშირად გვხვდება დიარეა და სასუნთქი გზების დაავადებები. ასევე, თუთიის დაბალი დონე ხშირია აივ-ინფექციისა და C ჰეპატიტის მქონე პაციენტებში და ხანდაზმულებში პნევმონიის განვითარების ერთ-ერთ რისკ-ფაქტორად მიიჩნევა.

ზოგიერთი კვლევის მიხედვით, თუთიის დანამატების მიღებამ შესაძლოა გაზარდოს სისხლში T-ლიმფოციტების რაოდენობა ხანდაზმულ ადამიანებში, რომლებიც ხანგრძლივი მოვლის დაწესებულებებში ცხოვრობენ.

მიუხედავად იმისა, რომ თუთიის გამოხატული დეფიციტი შედარებით იშვიათია, შეფასებულია, რომ მოსახლეობის გარკვეული ნაწილი თუთიას მხოლოდ ზღვრულად საკმარისი რაოდენობით იღებს. დაბალი მიღების რისკის ჯგუფებს შორის განსაკუთრებით გამოირჩევიან ხანდაზმული ადამიანები.

თუთიასა და იმუნურ სისტემას შორის ურთიერთობა საკმაოდ რთულია, რადგან თუთია იმუნურ ფუნქციაზე ოთხი განსხვავებული გზით მოქმედებს.

1. თუთიის მიღება და შეწოვა დამოკიდებულია კვების რაციონის შემადგენლობაზე, ასაკსა და ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე
2. თუთია 300-ზე მეტი ფერმენტის კოფაქტორია, რომლებიც სხვადასხვა ორგანოს ფუნქციონირებაში მონაწილეობენ და, შესაბამისად, ირიბ გავლენას ახდენენ იმუნურ სისტემაზეც
3. თუთია პირდაპირ მოქმედებს ლეიკოციტების წარმოქმნაზე, მომწიფებასა და ფუნქციონირებაზე
4. თუთია გავლენას ახდენს იმუნომასტიმულირებელი ნივთიერებების ფუნქციაზე, რომლებიც ექსპერიმენტულ კვლევებში გამოიყენება

თუთიის, ისე როგორც სხვა მიკროელემენტების წარმოქმნა არ შეუძლია ადამიანის ორგანიზმს, შესაბამისად აუცილებელია მისი რეგულარულად მიღება.

თუთიით მდიდარ საკვებს მიეკუთვნება:

• საქონლის ხორცი
• კრევეტები
• გოგრის თესლი
• გამდიდრებული მარცვლეული

თუთიის სარგებელი მდგომარეობს იმ ბიოლოგიური პროცესების გამართულ ფუნქციონირებაში, რომლებშიც ის აქტიურადაა ჩართული:

• იმუნური სისტემის ნორმალური ფუნქციონირება
• ჭრილობების შეხორცება
• ძვლების ზრდა და განვითარება
• ჰორმონების, მათ შორის ინსულინისა და ტესტოსტერონის, წარმოქმნა
• სპერმის წარმოქმნა
• ნაყოფის ნორმალური განვითარება

გარდა ამისა, თუთია აუცილებელია ყნოსვისა და გემოს შეგრძნების შესანარჩუნებლად.

თუთიის რეკომენდებული დღიური დოზა სხვადასხვა ადამიანში მეტ-ნაკლებად განსხვავებულია:

• ზრდასრული მამაკაცები – 11 მგ/დღე
• ზრდასრული ქალები – 8 მგ/დღე
• ორსულები – 11 მგ/დღე
• მეძუძური ქალები – 12 მგ/დღე

რა ხდება თუთიის დეფიციტის დროს?

თუთიის დეფიციტის შესაძლო სიმპტომებია:

• ჭრილობების შეხორცების გახანგრძლივება
• პირის ღრუს ლორწოვანის დაზიანებები
• გემოსა და ყნოსვის დაქვეითება
• კანის დაზიანებები
• თმის ცვენა
• იმუნური პასუხის დაქვეითება
• დიარეა

ბავშვებში თუთიის დეფიციტმა შეიძლება გამოიწვიოს:

• ზრდაში ჩამორჩენა
• ხშირი ინფექციები
• დიარეა

თუმცა, ეს სიმპტომები შეიძლება სხვა დაავადებებსა და ნუტრიენტების დეფიციტსაც უკავშირდებოდეს. ამიტომ, თუთიის დეფიციტის დადასტურების ყველაზე საიმედო გზა სისხლში თუთიის დონის ლაბორატორიული განსაზღვრაა.

როგორ მუშაობს თუთია ორგანიზმში?

გაციება (Common Cold)

მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ თუთიას შეუძლია შეამციროს გაციების სიმპტომების ხანგრძლივობა და სიმძიმე, რადგან ის უშუალოდ აფერხებს რინოვირუსის (გაციების ყველაზე გავრცელებული გამომწვევის) მიმაგრებასა და გამრავლებას ცხვირის ლორწოვან გარსში, ასევე ამცირებს ანთებით პროცესებს.

პნევმონია ბავშვებში

თუთიის დაბალი დონე ორგანიზმში დაკავშირებულია:

• პნევმონიის განვითარების მომატებულ რისკთან
• დაავადების უფრო მძიმე მიმდინარეობასთან
• სიკვდილიანობის უფრო მაღალ მაჩვენებელთან

დიარეა და გასტროენტერიტი ბავშვებში

თუთია მნიშვნელოვან როლს ასრულებს კუჭ-ნაწლავის სისტემისა და იმუნური ფუნქციის შენარჩუნებაში. ის ხელს უწყობს ნაწლავის ლორწოვანი გარსის მთლიანობის დაცვას, აუმჯობესებს წყლისა და ელექტროლიტების შეწოვას და მონაწილეობს ინფექციების წინააღმდეგ ორგანიზმის თავდაცვით რეაქციებში.

კვლევებმა აჩვენა, რომ თუთიის დეფიციტი დაკავშირებულია დიარეის უფრო ხშირ ეპიზოდებთან, უფრო მძიმე მიმდინარეობასთან და გამოჯანმრთელების გახანგრძლივებასთან, რადგან ამ დროს სუსტდება როგორც ნაწლავის ბარიერული ფუნქცია, ისე იმუნური პასუხი. ამიტომ, თუთიის საკმარისი დონე მნიშვნელოვანია კუჭ-ნაწლავის ჯანმრთელობისა და ინფექციებისგან დაცვისთვის.

აივ ინფექცია (HIV)

აივ (HIV) ინფექცია გავლენას ახდენს თუთიის შეწოვასა და ცვლაზე ორგანიზმში. გარდა ამისა, აივ-ინფიცირებულ პაციენტებში ხშირი დიარეა და ქრონიკული ანთებითი პროცესები შეიძლება თუთიის დანაკარგის დამატებითი მიზეზი გახდეს, რის შედეგადაც მათში ხშირად აღინიშნება თუთიის დაბალი დონე.

მიუხედავად იმისა, რომ თუთია ორგანიზმისთვის აუცილებელი მიკროელემენტია, მისი ჭარბი რაოდენობით მიღება შეიძლება ჯანმრთელობისთვის საზიანო აღმოჩნდეს. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სიფრთხილე თუთიის დანამატების ხანგრძლივი და მაღალი დოზებით გამოყენებისას.

თუთიის ჭარბი მიღების შესაძლო გვერდითი მოვლენები:

• გულისრევა
• ღებინება
• მადის დაქვეითება
• მუცლის ტკივილი და სპაზმები
• დიარეა
• თავის ტკივილი
• მეტალის გემო პირში

ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მაღალი დოზების მიღებამ შესაძლოა გამოიწვიოს:

• სპილენძის დეფიციტი
• ანემია
• იმუნური სისტემის ფუნქციის დაქვეითება
• „კარგი“ ქოლესტერინის (HDL) დონის შემცირება
• ზოგიერთი მედიკამენტის, მათ შორის ანტიბიოტიკების, შეწოვის დარღვევა

თუთიის ურთიერთქმედება მედიკამენტებთან

თუთიის დანამატებმა შეიძლება გავლენა მოახდინოს ზოგიერთი მედიკამენტის შეწოვასა და ეფექტურობაზე, ხოლო გარკვეულმა პრეპარატებმა, თავის მხრივ, შეიძლება შეამცირონ ორგანიზმში თუთიის დონე. ამიტომ, თუთიის დანამატების გამოყენებისას მნიშვნელოვანია ექიმის ან ფარმაცევტის რეკომენდაციის გათვალისწინება.

• ანტიბიოტიკები
  თუთიამ შეიძლება შეამციროს ზოგიერთი ანტიბიოტიკის, განსაკუთრებით ტეტრაციკლინებისა და ფტორქინოლონების, შეწოვა. ამ მიზეზით, თუთიისა და აღნიშნული პრეპარატების მიღებას შორის რეკომენდებულია რამდენიმე საათიანი ინტერვალის დაცვა.
• პენიცილამინი
  პენიცილამინი, რომელიც გამოიყენება რევმატოიდული ართრიტისა და ზოგიერთი სხვა დაავადების სამკურნალოდ, თუთიასთან ერთად მიღებისას ნაკლებად ეფექტურად შეიწოვება. პრეპარატისა და თუთიის დანამატის მიღება დროის ინტერვალით უნდა მოხდეს.
• თიაზიდური დიურეტიკები (შარდმდენები)
  ხანგრძლივი გამოყენებისას თიაზიდურმა შარდმდენებმა შეიძლება გაზარდონ თუთიის გამოყოფა შარდით, რაც ორგანიზმში მისი დონის შემცირებას იწვევს.
• სპილენძის შემცველი პრეპარატები
  თუთიის მაღალი დოზებითა და ხანგრძლივი მიღებისას შესაძლოა შემცირდეს სპილენძის შეწოვა, რაც დროთა განმავლობაში სპილენძის დეფიციტის რისკს ზრდის.

რეკომენდაცია

მედიკამენტების გეგმიური ხანგრძლივი მიღებისას, თუთიის და ნებისმიერი დანამატის მირების დაწყების წინ, აუცილებელია კონსულტაცია გაიაროთ ექიმთან და საწიროების შემთხვევაში გადაამოწმოთ სხვადასხვა მიკროელემენტის თუ ნუტრიენტის კონცენტრაცია ორგანიზმში.

წყარო

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11115789/

https://ods.od.nih.gov/factsheets/ImmuneFunction-HealthProfessional/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5748737/?utm_source=chatgpt.com

https://www.health.harvard.edu/diet-and-nutrition/zinc-what-it-does-for-the-body-and-the-best-food-sources

შეუკვეთეთ ანალიზები ონლაინ

გაიგე მეტი

n.manjaparashvili@synevo.ge