ჭარბი ოფლიანობა და გულის ფრიალი —როდის უნდა შეიმოწმოთ ფარისებრი ჯირკვალი?
ხშირი ოფლიანობა, გულის აჩქარება ან ფრიალის შეგრძნება ყოველთვის არ ნიშნავს, რომ მიზეზი ფარისებრი ჯირკვალია, თუმცა ეს სიმპტომები შესაძლოა ფარისებრი ჯირკვლის ზედმეტად აქტიურ მუშაობას (ჰიპერთირეოზს) ახლდეს. ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები გავლენას ახდენს ნივთიერებათა ცვლაზე, სხეულის ტემპერატურის რეგულაციაზე და გულის მუშაობის რითმზე.
სარჩევი
ჰიპერთირეოზი (ფარისებრი ჯირკვლის ჰიპერფუნქცია)
არის მდგომარეობა, როდესაც ფარისებრი ჯირკვალი ორგანიზმისთვის საჭიროზე მეტ ჰორმონებს გამოიმუშავებს.
ფარისებრი ჯირკვალი არის კისრის წინა ნაწილში მდებარე მცირე, პეპლის ფორმის ენდოკრინული ორგანო. მის მიერ გამომუშავებული ჰორმონები არეგულირებს ორგანიზმის ენერგიის მოხმარებასა და ნივთიერებათა ცვლას, ამიტომ გავლენას ახდენს თითქმის ყველა ორგანოსა და სისტემის მუშაობაზე, მათ შორის გულისცემაზეც.
როდესაც ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონების დონე მომატებულია, ორგანიზმში მიმდინარე მრავალი პროცესი ჩქარდება, რაც შეიძლება გამოვლინდეს ისეთი სიმპტომებით, როგორიცაა გულის ფრიალი, ჭარბი ოფლიანობა, წონის კლება, კანკალი, ნერვიულობა და სიცხის აუტანლობა.
როგორ მოქმედებს ჰიპერთირეოზი ორგანიზმზე?
ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები (T3 და T4) არეგულირებს ორგანიზმში მიმდინარე პროცესების აქტივობას — ნივთიერებათა ცვლას, სხეულის ტემპერატურას, ენერგიის გამომუშავებასა და გულის მუშაობას. როდესაც ეს ჰორმონები ჭარბად წარმოიქმნება ჯირკვლის მიერ (ჰიპერთირეოზი), თითქმის ყველა ორგანო უფრო ინტენსიურ რეჟიმში იწყებს ფუნქციონირებას.
რატომ ჩქარდება გულისცემა?
ჰიპერთირეოზის დროს გული უფრო ძლიერ რეაგირებს თირკმელზედა ჯირკვლის ტვინოვანი შრის მიერ გამოყოფილ კატექოლამინებზე ადრენალინზე და ნორეპინეფრინზე. ჰიპერთირეოზი ასევე ხასიათდება მოცირკულირე სისხლის მოცულობის მომატებით. საბოლოო ჯამში ეს პროცესები იწვევს გულის კუნთის უფრო სწრაფ და ძლიერ შეკუმშვას, რასაც ხშირად თან ახლავს გულის ფრიალის, გაძლიერებული გულისცემის და მასტან თანხლებულისხვა შეგრძნებები.
რატომ იმატებს ოფლის გამოყოფა?
ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები აჩქარებს ნივთიერებათა ცვლას, რის შედეგადაც ორგანიზმი უფრო მეტ ენერგიას გამოიმუშავებს და შესაბამისად მეტ სითბოს წარმოქმნის.
ჰიპერთირეოზის მქონე ადამიანებს ხშირად აქვთ:
- ჭარბი ოფლიანობა
- მუდმივი სიცხის შეგრძნება
- გარემოს მაღალი ტემპერატურისადმი დაქვეიტებული გამძლეობა
ფიზიოლოგიურად, როდესაც ორგანიზმში ჭარბი სითბო წარმოიქმნება, მისი გაგრილების ერთ-ერთი მთავარი მექანიზმი ოფლის გამოყოფა და მისი აორთქლებაა. თირეოტოქსიკოზის დროს, ნივთიერებათა ცვლის დაჩქარების გამო, ორგანიზმი უფრო მეტ სითბოს გამოიმუშავებს, რის საპასუხოდ აქტიურდება საოფლე ჯირკვლები და იმატებს ოფლის გამოყოფა, რაც სხეულის ნორმალური ტემპერატურის შენარჩუნებას უწყობს ხელს.
ამ ორი სიმპტომის — გულის ფრიალისა და ჭარბი ოფლიანობის — ერთდროულად არსებობა, განსაკუთრებით თუ მათ ემატება წონის კლება, ხელების კანკალი, შფოთვა ან უძილობა, შეიძლება ფარისებრი ჯირკვლის ჰიპერფუნქციის ერთ-ერთი ნიშანი იყოს და საჭიროებდეს ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის ლაბორატორიულ შეფასებას (TSH, თავისუფალი T4, საჭიროების შემთხვევაში — თავისუფალი T3).
როდის არის რეკომენდებული გამოკვლევების ჩატარება?
ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის შეფასება სასურველია, თუ გაქვთ:
გულის სიმპტომები
- გულის ფრიალი ან აჩქარებული პულსი მოსვენებულ მდგომარეობაშიც
- გულის რიტმის ცვლილები
- უეცარი შფოთვის მსგავსი ეპიზოდები, რომელსაც თან ახლავს გულის აჩქარება
ოფლიანობა და სხეულის ტემპერატურის ცვლილება
- ოფლიანობის უჩვეულოდ გაძლიერება
- გარემოს მაღალი ტემპერატურისადმი მომატებული მგრძნობელობა
წონისა და ენერგიის ცვლილებები
- აუხსნელი წონის კლება
- მუდმივი დაღლილობა ან სისუსტე
- ენერგიის მკვეთრი დაქვეითება და ადვილად გამოფიტვა
- ხელების კანკალი
- უძილობა და შფოთვითი აშლილობა
- გახშირებული დეფეკაცია და სხვა
გარდა ყველაზე ტიპური სიმპტომებისა, ჰიპერთირეოზის (ტოქსიკური ჩიყვის) დროს შესაძლოა გამოვლინდეს ნაკლებად დამახასიათებელი, თუმცა საყურადღებო ნიშნები:
- ხელისგულების სიწითლე
- ფრჩხილების მტვრევადობა
- ჭინჭრის ციების მსგავსი გამონაყარი კანზე
- თვალის პრობლემები, როგორიცაა სიწითლე, სიმშრალე ან მხედველობის დარღვევა (განსაკუთრებით გრეივსის დაავადების დროს)
- მენსტრუალური ციკლის ცვლილებები
რომელი ანალიზები უნდა ჩაიტაროთ?
პირველი ეტაპის კვლევა ხშირად არის:
TSH (თირეოტროპული ჰორმონი) — ძირითადი სკრინინგული მაჩვენებელი ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის შესაფასებლად. მაჩვენებლის მიხედვით შეგვიძლია ვიმსჯელოთ მომატებულია, ნორმაშია თუ დაქვეითებულია ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქცია.
საჭიროების შემთხვევაში ექიმმა შესაძლოა დანიშნოს:
- Free T4 (თავისუფალი თიროქსინი)
- Free T3 (თავისუფალი ტრიიოდთირონინი)
- anti-TPO და anti-Tg ანტისხეულები — ფარისებრი ჯირკვლის აუტოიმუნური დაავადებების შეფასებისთვის
- TSH რეცეპტორების საწინააღმდეგო ანტისხეულები(TRAb) — განსაკუთრებით გრეივსის დაავადებაზე ეჭვის დროს
მნიშვნელოვანია იცოდეთ
გულის ფრიალსა და ოფლიანობას მრავალი მიზეზი შეიძლება ჰქონდეს — სტრესი, კოფეინის ჭარბი მიღება, გულის სისნუსურ კვანძში ან მიოკარდიუმში მიმდინარე ცვლილებები, ჰორმონული ცვლილებები, მედიკამენტები და სხვა მდგომარეობები. ამიტომ მხოლოდ სიმპტომების საფუძველზე დიაგნოზის დასმა შეუძლებელია — საჭიროა ექიმის შეფასება და შესაბამისი კვლევები.
განსაკუთრებული ყურადღებაა საჭირო
- ჰიპერთირეოზის მქონე ქალებში ორსულობის დაგეგმვისას
- ფარისებრი ჯირკვლის დაავადების ოჯახური ისტორიის არსებობისას
- ანამნეზში გულის რითმის დარღვევით მიმდინარე დაავადებების არსებობისას
ჰიპერთირეოზის ნიშნები ყოველთვის არ იწყება მხოლოდ გულის ფრიალითა და ოფლიანობით — ზოგჯერ პირველი ცვლილებები ვლინდება დაღლილობის, ძილის დარღვევის, განწყობის ცვლილების ან წონის აუხსნელი კლების სახით. სიმპტომების არსებობისას ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის შეფასება მარტივი სისხლის ანალიზებით არის შესაძლებელი.
შეუკვეთეთ ყველა ანალიზი ონლაინ
რესურსები
